Zonsondergang door Montelbaenstoren

Bouwen aan een weerbare stad

Soms lijkt de toekomst ons te overkomen. We anticiperen niet, we reageren. In een wereld die razendsnel verandert kunnen we ons dat niet meer veroorloven. De lessen van de financiële crisis lijken niet geleerd en de volgende is slechts een kwestie van tijd. De klimaatverandering eist een energietransitie die in Nederland, dus ook in Amsterdam, nog nauwelijks van de grond komt.  Het is niet duidelijk of nieuwe technologie, met name kunstmatige intelligentie, meer werkgelegenheid zal creëren of vernietigen.

In een open samenleving kunnen we verandering niet buiten de deur houden. Dat moeten we ook niet willen. De antwoorden op de vraagstukken van deze tijd zullen hoe dan ook in steden gevonden moeten worden. Amsterdam, wereldstad op menselijke maat, creatief en tolerant, heeft daarbij een streepje voor. Die kans moeten we niet laten liggen en ondertussen moeten we voorbereid zijn op stormachtige veranderingen. Een weerbare stad is veerkrachtig, duurzaam en veilig. Het is ook een ongedeelde stad, maar daarover zeg ik hierboven meer.

Veerkracht

Veerkracht is de balans herstellen nadat het evenwicht is verstoord, maar ook: veranderingen absorberen en je aanpassen, zonder dat de essentie van wie je bent verloren gaat. Om veerkrachtiger te worden moet Amsterdam zich richten op sterke gemeenschappen en een diverse economie. Amsterdam moet ook een echte lerende stad worden – nieuwsgierig, creatief, innovatief.

Sterke gemeenschappen

Of het nu buurtgenoten, lotgenoten, clubgenoten of geloofsgenoten zijn, mensen die zich met elkaar verbonden voelen zullen zich om elkaar bekommeren. We zien de veerkracht van sterke gemeenschappen gemakkelijk over het hoofd. De hoogopgeleide, kosmopolitische stedeling ziet zichzelf toch vooral als individu. Bovendien vinden we de religieuze identiteit van veel gemeenschappen … ingewikkeld. Dat is zonde. Ik wil investeren in sterke gemeenschappen, de samenwerking zoeken en ze ondersteunen vanuit een fijnmazig netwerk van buurtvoorzieningen. Eigen ontmoetingsplekken zijn daarbij essentieel.

Diverse economie

Een veelzijdige economie kan zich makkelijker aanpassen aan veranderingen dan een economie waarin een paar sectoren domineren. Veelzijdig betekent ook andere vormen van ondernemerschap, zoals: coöperaties, sociale firma’s en not-for-profits. Geef ondernemers de ruimte als het kan, maar leg de markt aan banden als het moet. Vraag je steeds af of de toegevoegde waarde van een economische activiteit opweegt tegen de maatschappelijke kosten. Massatoerisme, bijvoorbeeld, levert veel werkgelegenheid op maar gaat ook ten koste van de leefbaarheid en maakt de stad, uiteindelijk, minder aantrekkelijk. Die prijs is te hoog.

Lerende stad

Een lerende stad versterkt het aanpassingsvermogen van mensen. Goed onderwijs is daarbij onontbeerlijk. Basis- en voortgezet onderwijs dat verschillen overbrugt en talenten tot bloei laat komen en beroepsonderwijs dat iedere jongere een goede start geeft. Maar daar begint het pas. Bij het volwassenenonderwijs is er een wereld te winnen. Tussen Google en de Open Universiteit gaapt een gat waar de stad mensen actief kan helpen met het verwerven van nieuwe vaardigheden. Onze kennisinstituten zijn onze allerbelangrijkste maatschappelijke partners. Uiteindelijk staat of valt het succes van de stad immers met het vermogen om nieuwe kennis te creëren, nieuwe ideeën te ontwikkelen, nieuwe oplossingen aan te dragen. Ook daarom moeten we diversiteit koesteren en open staan voor nieuwkomers.

Duurzaamheid

Anticiperen op de toekomst betekent ook dat we nu echt moeten gaan investeren in een duurzame stad. Dat zijn we aan onszelf en onze kinderen verplicht. Een duurzame stad kan een stootje hebben en levert ook zelf een bijdrage aan het voorkomen van catastrofale klimaatverandering. Een duurzame stad is ook een schone en gezonde stad. Steeds weer blijkt de gezondheidsschade van vuile lucht en lawaaioverlast groter dan eerder gedacht. De schade blijkt bovendien het grootst voor kwetsbare groepen en is ook niet eerlijk over de stad verdeeld. Klimaatverandering zal er voor zorgen dat het warmer en natter gaat worden. Ook daar moeten we de stad op voorbereiden

We moeten dus zorgen dat er energiezuinig of, liever nog,  energie-neutraal gebouwd gaat worden en zorgen dat de bestaande woningen beter geïsoleerd worden.  Waar mogelijk, moeten we het gebruik van groene energie stimuleren en faciliteren. We moeten gemotoriseerd verkeer zo veel mogelijk uit de stad weren, vooral van plekken waar de lucht nu nog te vies is. We moeten ons afval op een groenere manier gaan verwerken met als uiteindelijke doel: volledig circulaire ketens.

Veiligheid

Het is verleidelijk om, met de politiestatistieken in de hand, relativerende opmerkingen over veiligheid te maken. Maar, onveiligheid is net zo oneerlijk verdeeld als armoede en alleen daarom al mag de PvdA dit onderwerp niet negeren. Een weerbare stad stelt heldere grenzen, Daarbij verliezen we nooit uit het oog dat preventie effectiever is dan repressie.

Heldere grenzen

Amsterdam is een vrijzinnige en tolerante stad. Daar zijn we, terecht, trots op. Maar, zonder bescherming verliest vrijheid zijn betekenis en zonder heldere grenzen ziet niemand het verschil tussen tolerantie en onverschilligheid. Door duidelijk te zijn over wat er wel en niet mag, geef je mensen houvast en zekerheid. Dan moet je de grenzen wel handhaven. Als systematisch overtreden van regels zonder gevolgen blijft dan tast dat uiteindelijk de geloofwaardigheid van de rechtsstaat aan.

Preventie voor repressie

Crimineel (of radicaal) wordt je niet van de ene op de andere dag. Armoede, gebrek aan perspectief, disfunctionerende families, verkeerde vrienden, schooluitval, verslaving, depressie en verstandelijke beperking kunnen allemaal bijdragen aan het langzaam afglijden. Goede zorg kan dat proces dus ook doorbreken. Pas als dat niet lukt mag, nee, moet je streng en rechtvaardig zijn

Deze visie

Ik wilde graag inzicht geven in mijn ideeën over de toekomst van onze stad. Het werd een zoektocht naar verbindende thema’s, de ongedeelde stad, de weerbare stad en de verhouding tussen de stad en zijn inwoners. Ze verdienen stuk voor stuk meer aandacht dan ze hier hebben gekregen.