Vorig jaar stuurden wij de nota “Opnieuw Kiezen” naar de deelraad. Daarin is o.a. een visie op sturing in het sociaal domein opgenomen. Die visie bevat een referentie naar het Agile Manifesto. Zelfs voor mensen die weten dat ik in een vorig leven software ontwikkelaar was, komt deze referentie waarschijnlijk volledig uit de lucht vallen. Daarom een toelichting.

In de jaren 90 veranderde de manier waarop programmeurs software schreven snel. Er werd destijds flink gesteggeld over de vraag wat daarbij de beste methode was om software projecten aan te sturen. IBM, de grootste softwareproducent van de wereld, had veel belang bij een antwoord op die vraag. Het was immers overduidelijk dat er meer en minder succesvolle softwareprojecten waren (ja, er waren ook succesvolle softwareprojecten).

Alistair Cockburn kreeg van IBM opdracht om het antwoord te vinden. Hij interviewde tientallen software teams en probeerde een verband te leggen tussen de manier waarop software werd ontwikkeld en het resultaat. Dat verband bleek er nauwelijks te zijn. Cockburn kwam tot de conclusie dat mensen belangrijker zijn dan methodes en wat succesvolle software teams gemeen hebben vooral gedeelde waarden zijn.

Er waren meer ontwikkelaars aan het worstelen met het idee dat de mensen ondergeschikt waren gemaakt aan topzware sturingsmethoden. Zij experimenteerde met lichtgewicht methodes die inmiddels bekend staan onder de noemer: agile. Agile (letterlijk: lenig) methodes omarmen het idee dat we van te voren eigenlijk niet precies weten wat het resultaat van een software project moet zijn. In korte iteraties wordt de klant daarom zo snel mogelijk (rudimentair) werkende software gepresenteerd die dan, in samenwerking met de klant, wordt aangepast aan de exacte behoefte. De kernwoorden zijn: flexibel, pragmatisch en snelle feedback.

Een groep van 17 ontwikkelaars, waaronder Cockburn, maar ook supersterren als Martin Fowler en Kent Beck verwoorden de essentie van agile methodes in het “Manifesto for Agile Software Development.” Het is niet lang.

We are uncovering better ways of developing software by doing it and helping others do it. Through this work we have come to value:

Individuals and interactions over processes and tools
Working software over comprehensive documentation
Customer collaboration over contract negotiation
Responding to change over following a plan

That is, while there is value in the items on the right, we value the items on the left more.

Om aan te geven hoe radicaal het manifest is. Voor ontwikkelaars zijn de juiste processen en tools ongeveer even belangrijk als het juiste gereedschap voor een timmerman. Zonder goede documentatie is software niet te gebruiken en niet te onderhouden (ontwikkelaars hebben overigens een hekel aan het schrijven van documentatie). Waterdichte contracten en gedetailleerde planning worden gedreven door klanten die hun kostbare software projecten anders gierend uit de klauwen zien lopen. Het is dus allemaal belangrijk, maar toch zijn die andere waarden nog belangrijker.

Het Agile Manifesto heeft een enorme impact gehad en niet altijd een positieve. Te veel mensen trokken bijvoorbeeld de conclusie dat processen, documentatie en planning niet meer nodig waren. Aan de andere kant werden eindeloze discussies gevoerd over het juiste gebruik van de juiste agile methode, daarmee volledig het punt van het manifest missend: wat succesvolle software teams gemeen hebben zijn gedeelde waarden, niet specifieke methodes.

Wat mij altijd gefascineerd heeft aan het Agile Manifesto is precies die schijnbare paradox: aan de ene kant is het manifest voortgekomen uit de positieve ervaringen met agile sturings methodes, aan de andere kant propageert het manifest dat sturing ondergeschikt is aan gedeelde waarden. Een schijnbare paradox, omdat de agile methodes juist deze waarden proberen te belichamen.

Terug naar de visie op sturing in het sociaal domein. In de nota staat:

Wij waarderen

mensen en gesprekken meer dan regels en afspraken;
behalen van resultaten meer dan controle en verantwoording;
professionaliteit en verantwoordelijkheid nemen meer dan regisseren of onderhandelen;
flexibiliteit en vernieuwing meer dan vasthouden aan een principe of een plan.

Dat wil zeggen: de zaken aan de rechterkant zijn zeker van waarde, maar de zaken aan de linkerkant zijn nog waardevoller. Effectieve samenwerking is alleen mogelijk tussen mensen en organisaties die deze waarden delen.

Dat ziet er bijna hetzelfde uit als het Agile Manifesto, niet? Is het daarmee een Manifest voor Lenig Sturen van het sociaal domein? Nee, zoals het Agile Manifesto zijn belang ontleent aan het succes van agile methodes, wordt een Manifest voor Lenig Sturen pas interessant als er succesvolle lenige sturingsmethodes zijn. Dat doet overigens niet af aan het feit dat het de moeite waard is om deze waarden eens op deze manier op te schrijven.

Hoe zou lenig sturen in het sociaal domein er uit kunnen zien? Dat weet ik ook niet precies. Maar ik vermoed dat lenig sturen, net als agile development, het idee moet omarmen dat het bijna onmogelijk is om (van te voren) precies te benoemen wat het gewenste resultaat is. Dat betekent in ieder geval dat sturen op resultaat een flexibel proces moet zijn met een snelle feedback loop (korte iteraties) waarbij we steeds opnieuw definiëren wat het behalen van resultaat eigenlijk betekent.


Bron foto: © Justin Dunn (CC BY NC ND)